అంతరిక్ష వ్యర్థాల కలకలం: శ్రీలంక తీరంలో LVM3 రాకెట్ శకలాలు!

భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ISRO) ప్రయోగించిన LVM3 రాకెట్‌కు చెందిన వ్యర్థాలు శ్రీలంక తీర ప్రాంతంలో లభ్యం కావడం అంతర్జాతీయ శాస్త్రవేత్తల దృష్టిని ఆకర్షించింది.

శ్రీలంకలోని అంపారా జిల్లా నినదవుర్ తీర ప్రాంతంలో భారీ లోహపు వస్తువులు (Debris) కనుగొనబడ్డాయి. ఇస్రో ప్రతిష్టాత్మక ప్రయోగ వాహక నౌక అయిన LVM3 (Launch Vehicle Mark-3) రాకెట్ భూకక్ష్యలోకి ఉపగ్రహాన్ని ప్రవేశపెట్టిన తర్వాత, దాని విడిభాగం వాతావరణంలోకి మళ్ళీ ప్రవేశించి (Atmospheric Re-entry) సముద్రంలో పడిపోయినట్లు ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు ప్రాథమికంగా నిర్ధారించారు. ఇవి రాకెట్ యొక్క పేలోడ్ ఫెయిరింగ్ (Payload Fairing) లేదా ఇంజిన్ పరిరక్షక కవచం (Nose Cone) కు చెందిన భాగాలుగా భావిస్తున్నారు. సాధారణంగా అంతరిక్ష నౌకలు ప్రయోగించినప్పుడు, వాటి వివిధ దశలు (Stages) ప్రణాళికాబద్ధంగా నిర్దేశిత సముద్ర ప్రాంతాల్లో పడిపోతాయి.

సాధారణంగా రాకెట్ భాగాలు వాతావరణపు ఒత్తిడి మరియు ఘర్షణ (Friction) వల్ల కాలిపోవాలి, కానీ ఈ శకలాలు పూర్తిగా దహనం కాకుండా భూమికి చేరడం గమనార్హం. ఇవి ఏ మిషన్‌కు చెందినవనే విషయంపై ఇస్రో మరియు శ్రీలంక అంతరిక్ష అధికారుల మధ్య సమాచార మార్పిడి జరుగుతోంది. వీటిని స్పేస్ జంక్ (Space Junk) గా పరిగణించినప్పటికీ, వీటి రసాయన స్వభావం మరియు రేడియోధార్మికతపై తనిఖీలు నిర్వహించడం భద్రతా పరంగా కీలకమని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. లభ్యమైన ఫోటోలలో లోహపు నిర్మాణాల లోపలి భాగంలో ‘హనీకోంబ్’ స్ట్రక్చర్ మరియు అడ్వాన్స్‌డ్ కాంపోజిట్ మెటీరియల్స్ స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.

ఆర్బిటల్ మెకానిక్స్: వ్యర్థాల నిర్వహణపై సవాళ్లు

అంతరిక్ష ప్రయోగాల సంఖ్య పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో, ఇటువంటి శకలాలు నివాస ప్రాంతాల వద్ద పడటం అంతర్జాతీయంగా చర్చనీయాంశమవుతోంది. భూస్థిర కక్ష్య (Geostationary Orbit) లేదా భూ నిమ్న కక్ష్య (Low Earth Orbit) నుంచి విడిపోయిన భాగాలు బాలిస్టిక్ పథం (Ballistic Trajectory) ద్వారా సముద్రపు ప్రవాహాల ప్రభావంతో తీరాలకు చేరుకుంటాయి. ఈ పరిణామాన్ని శాస్త్ర సాంకేతిక పరిభాషలో ‘అన్‌కంట్రోల్డ్ రీ-ఎంట్రీ’ అని కూడా పిలుస్తుంటారు. భవిష్యత్తులో ఇటువంటి ప్రమాదాలను నివారించడానికి ‘గ్రీన్ ప్రొపల్షన్’ మరియు ‘రియూజబుల్ లాంచ్ వెహికల్’ (RLV) సాంకేతికతలపై పరిశోధనలు ముమ్మరం చేయాలని స్పేస్ ఏజెన్సీలు భావిస్తున్నాయి.

శ్రీలంక తీరంలో దొరికిన ఈ శకలాలను ఆ దేశ నావికాదళం స్వాధీనం చేసుకుని ఫోరెన్సిక్ మరియు ఏరోస్పేస్ విశ్లేషణకు పంపింది. అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష ఒప్పందాల ప్రకారం, ఒక దేశపు రాకెట్ భాగాలు మరొక దేశ భూభాగంలో దొరికితే వాటిని తిరిగి ఆ దేశానికే అప్పగించాల్సి ఉంటుంది. ఈ శకలాలు ప్రయాణించిన వేగం, వాటి తాకిడి ప్రభావం (Impact force) మరియు పడిన కోణాన్ని విశ్లేషించడం ద్వారా ప్రయోగ వాహక నౌకల నిర్మాణంలో మరిన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకోవడానికి వీలవుతుంది. ప్రస్తుతం ఈ పరిణామం దక్షిణ ఆసియా అంతరిక్ష దౌత్యంలో (Space Diplomacy) మరియు భద్రతా అంశాల్లో ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది.
#ISRO #SpaceDebris #LVM3 #ScienceAndTechnology #SpaceExploration

Bhavani, Kadapa