గాలిలో దీపం — గల్ఫ్‌లో వలస జీవితం

“The rich make wars and the poor die in them.”
— Jean‑Paul Sartre

యుద్ధాల వెనుక దాగి ఉన్న చేదు నిజాన్ని ఈ వ్యాఖ్య సూటిగా వెల్లడిస్తుంది. యుద్ధ నిర్ణయాలు తీసుకునేవారు అధికారంలో ఉన్నవారు, సంపన్న వర్గాలు. కానీ వాటి మూల్యం చెల్లించేది సామాన్య ప్రజలే. పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంత చరిత్రను పరిశీలించినప్పుడు ఈ వాస్తవం మరో రూపంలో కనిపిస్తుంది. యుద్ధం లేదా పెద్ద సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు ప్రమాదంలో పడేది కేవలం సైనికులే కాదు—ఆ ప్రాంత ఆర్థిక వ్యవస్థను నిలబెట్టే లక్షలాది వలస కార్మికుల జీవితాలూ. తమది కాని దేశాల్లో, పరాయి పాలకుల ఆర్థిక వ్యవస్థ కోసం శ్రమించే ఈ వలసజీవులు సంక్షోభ సమయంలో అత్యంత అసురక్షిత వర్గంగా మారిపోతారు. గల్ఫ్ ప్రాంతంలో వలస కార్మికుల అస్థిర జీవితం సంక్షోభాల సమయంలో ఎంత ప్రమాదకరంగా మారుతుందో చరిత్ర ఎన్నోసార్లు చూపించింది.

1990లో జరిగిన Gulf War సమయంలో ఈ వాస్తవం స్పష్టంగా కనిపించింది. Iraq అధ్యక్షుడు Saddam Hussein నేతృత్వంలో Kuwait పై దాడి చేసినప్పుడు లక్షలాది విదేశీ కార్మికులు ఒక్కసారిగా యుద్ధ ప్రాంతంలో చిక్కుకుపోయారు. ఆ సమయంలో కువైట్‌లోనే దాదాపు 1.7 లక్షల భారతీయులు ఉన్నారు. విమానాలు నిలిచిపోవడం, ఆహారం కొరత, భద్రతా సమస్యల మధ్య వేలాది మంది కార్మికులు ఎడారి మార్గాల్లో సరిహద్దుల దిశగా ప్రయాణించి ప్రాణాలు నిలబెట్టుకున్నారు. అనంతరం Air India, India ప్రభుత్వం కలిసి 1.7 లక్షలకుపైగా భారతీయులను తరలించిన భారీ విమాన రక్షణ చర్య చేపట్టాయి. ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పౌర విమాన తరలింపు చర్యగా నమోదు అయింది.

పర్షియన్ గల్ఫ్ తీరంలోని ఆరు ప్రధాన దేశాలు — Saudi Arabia, United Arab Emirates, Qatar, Kuwait, Oman, Bahrain — కలిపి గల్ఫ్ కోఆపరేషన్ కౌన్సిల్ (GCC) దేశాలుగా పిలవబడతాయి. అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ అంచనాల ప్రకారం ఈ ప్రాంతంలో కోట్లాది వలస కార్మికులు పనిచేస్తున్నారు. కొన్ని దేశాల్లో పరిస్థితి మరింత విస్మయకరం. ఉదాహరణకు యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లో జనాభాలో దాదాపు తొంభై శాతం విదేశీయులే. ఖతార్‌లో కూడా స్థానిక పౌరుల కంటే విదేశీయులే ఎక్కువ. ప్రపంచంలో మరే ప్రాంతంలోనూ ఇలాంటి జనాభా నిర్మాణం కనిపించదు.

ఈ వలస కార్మికులలో సింహభాగం ఆసియా దేశాల నుంచి వస్తారు. ముఖ్యంగా India, Bangladesh, Pakistan, Nepal, Philippines వంటి దేశాలు గల్ఫ్‌కు ప్రధాన మానవ వనరుల నిలయాలుగా మారిపోయాయి. భారతదేశం నుంచి మాత్రమే లక్షలాది మంది అక్కడ పని చేస్తున్నారు. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, కేరళ, తమిళనాడు వంటి రాష్ట్రాల్లో గల్ఫ్ వలస అనేది ఒక సామాజిక వ్యవస్థగా మారిపోయింది. అనేక గ్రామాల్లో కుటుంబాల ఆర్థిక వ్యవస్థ గల్ఫ్‌లో పనిచేస్తున్న ఒక వ్యక్తిపై ఆధారపడుతుంది.

గల్ఫ్ దేశాల్లో ఈ వలస కార్మికులు చేసే పనులు చాలా విస్తృతంగా ఉంటాయి. రోడ్లు, మెట్రో మార్గాలు, విమానాశ్రయాలు, స్టేడియాలు, గగనచుంబాలు—ఈ నిర్మాణాల వెనుక ఉన్నది వలస కార్మికులే. సేవా రంగంలో డ్రైవర్లు, క్లీనింగ్ కార్మికులు, హోటల్ ఉద్యోగులు, గృహ సహాయకులు—ఇవన్నీ ఎక్కువగా విదేశీయులే.

Read this article also : హెర్ముజ్ జలసంధి కాదు — నౌకలకు నరక ద్వారం

అంటే గల్ఫ్ ఆర్థిక వ్యవస్థ యొక్క పునాది వలస కార్మికులే.

International Labour Organization అంచనాల ప్రకారం గల్ఫ్ కోఆపరేషన్ కౌన్సిల్ దేశాల్లో 3.5 కోట్లకు పైగా వలస కార్మికులు పనిచేస్తున్నారు. వీరిలో ఎక్కువ మంది నిర్మాణం, సేవా రంగం, గృహ పనుల్లో నిమగ్నమై ఉన్నవారే. Amnesty International మరియు Human Rights Watch నివేదికలు వలస కార్మికుల పని పరిస్థితులపై పలు సమస్యలను ప్రస్తావించాయి. ఉదాహరణకు Qatarలో జరిగిన ప్రపంచ కప్ నిర్మాణ ప్రాజెక్టుల సమయంలో 2010 నుండి 2020 మధ్య దక్షిణాసియా దేశాల నుంచి వచ్చిన కార్మికుల్లో వేల సంఖ్యలో మరణాలు నమోదయ్యాయని అంతర్జాతీయ మీడియా ప్రస్తావించింది. అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, దీర్ఘకాలం పని, ఆరోగ్య సమస్యలు వంటి కారణాలు ఈ మరణాలపై ప్రశ్నలను లేవనెత్తాయి.

‘కఫాలా వ్యవస్థ’తో కన్నీళ్ళే

ఇప్పటికీ పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోయిందని చెప్పడం కష్టం. గల్ఫ్ ప్రాంతంలో రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు పెరిగే ప్రతిసారీ అక్కడ పనిచేస్తున్న కోట్లాది విదేశీ కార్మికుల భద్రతపై ప్రశ్నలు తలెత్తుతాయి. ఎందుకంటే ఈ దేశాల ఆర్థిక వ్యవస్థను నిలబెట్టే ఈ కార్మికులకు పూర్తి పౌర హక్కులు ఉండవు. సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు స్థానిక పౌరుల కోసం భద్రతా ఏర్పాట్లు ముందుగా ఉండగా, వలస కార్మికులు ఎక్కువగా తమ దేశాల దౌత్య కార్యాలయాలపై ఆధారపడాల్సి వస్తుంది. అందుకే గల్ఫ్‌లో వలస జీవితం ఇప్పటికీ అనిశ్చితి నీడలోనే కొనసాగుతోంది.

గల్ఫ్ దేశాల ఆర్థిక ముఖచిత్రాన్ని మార్చేస్తున్న వలస కార్మికుల జీవితాలను శాసించే అదృశ్య సంకెళ్లే ‘కఫాలా వ్యవస్థ’. దశాబ్దాలుగా అరబ్ దేశాల్లో అమల్లో ఉన్న ఈ కఠిన పాశవిక స్పాన్సర్‌షిప్ విధానం, ఉపాధి కోసం వెళ్లే పేద, మధ్యతరగతి వలస జీవుల పాలిట ఒక అనిశ్చిత వలయంగా మారింది. కేవలం ఒక యజమాని (కఫీల్) దయాదాక్షిణ్యాలపైనే కార్మికుడి ఉనికి ఆధారపడి ఉండటం వల్ల, ఇది ఆధునిక కాలపు బానిసత్వానికి ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. ఒక వ్యక్తి ఈ గడ్డపై అడుగుపెట్టిన క్షణం నుండి, అతని వీసా, నివాస అనుమతి, చివరకు తిరిగి తన స్వదేశానికి వెళ్లే హక్కు కూడా యజమాని చేతుల్లోనే ఉండటం వలస జీవితాల్లో తీవ్ర అస్థిరతకు మూలకారణం అవుతోంది.

ఈ వ్యవస్థలోని ప్రధాన లోపం ఏమిటంటే, కార్మికుడికి తన పని పట్ల స్వేచ్ఛ లేకపోవడం. యజమాని వేధించినా, తక్కువ జీతం ఇచ్చినా, కనీస సౌకర్యాలు కల్పించకపోయినా సదరు యజమాని నుంచి ‘నో అబ్జెక్షన్ సర్టిఫికేట్’ (NOC) లేనిదే మరో చోట పని వెతుక్కోవడం అసాధ్యం. చాలా సందర్భాల్లో యజమానులు కార్మికుల పాస్‌పోర్టులను తమ ఆధీనంలో ఉంచుకోవడం వల్ల వారు ఆ దేశంలో ఒక ‘నిశ్శబ్ద బందీ’గా మిగిలిపోతున్నారు. పని నచ్చక పారిపోయినా లేదా ఫిర్యాదు చేసినా యజమాని సదరు కార్మికుడిపై ‘అబ్స్కాండింగ్’ కేసులు నమోదు చేసే అవకాశం ఉండటంతో చట్టపరమైన రక్షణ కూడా వారికి అందకుండా పోతోంది.

అయితే ఇటీవల అంతర్జాతీయ వేదికలపై వస్తున్న విమర్శలు, మానవ హక్కుల సంఘాల పోరాటాల ఫలితంగా గల్ఫ్ దేశాల్లో సానుకూల మార్పులు మొదలయ్యాయి. ముఖ్యంగా Saudi Arabia, Qatar, United Arab Emirates వంటి దేశాలు కఫాలా వ్యవస్థలోని కఠిన నిబంధనలను సడలిస్తున్నాయి. కార్మికులు తమ కాంట్రాక్ట్ ముగిసిన తర్వాత యజమాని అనుమతి లేకుండానే కంపెనీలు మారేందుకు, ఎగ్జిట్ పర్మిట్ అవసరం లేకుండా స్వదేశానికి వెళ్లేందుకు వీలుగా కొత్త చట్టాలను తీసుకొస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ క్షేత్రస్థాయిలో ఈ సంస్కరణలు పూర్తిస్థాయిలో అమలు కావాల్సి ఉంది. అప్పుడే గల్ఫ్ కార్మికుల జీవితాల్లో అస్థిరత తొలగి వారి శ్రమకు తగిన గౌరవం, రక్షణ లభిస్తుంది.

Read this article also : గల్ఫ్ గోరు చుట్టుపై రోకటి పోటు!

నిలువెల్లా నిర్లక్ష్యం

గల్ఫ్ ప్రాంతంలో వలస కార్మికుల మరణాల సంఖ్య కూడా ఆందోళన కలిగించే స్థాయిలోనే ఉంది. ఉదాహరణకు భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ సమాచారం ప్రకారం 2014 నుండి 2018 మధ్య గల్ఫ్ దేశాల్లో పనిచేస్తూ 28,523 మంది భారతీయ కార్మికులు మరణించారు. అదే విధంగా కొన్ని మానవ హక్కుల సంస్థల అంచనాల ప్రకారం గల్ఫ్ దేశాల్లో ప్రతి సంవత్సరం దాదాపు 10,000 ఆసియా వలస కార్మికులు వివిధ కారణాలతో మరణిస్తున్నారని నివేదికలు చెబుతున్నాయి.

సంక్షోభ సమయంలో ఈ వలస జీవితాలు దుర్భరంగా ఉంటాయి. 2020లో ప్రారంభమైన COVID-19 మహమ్మారి సమయంలో గల్ఫ్ దేశాల్లో పనిచేస్తున్న లక్షలాది వలస కార్మికుల జీవితం ఒక్కసారిగా సంక్షోభంలో పడింది. గల్ఫ్ దేశాల్లో పనిచేస్తున్న లక్షలాది వలస కార్మికులు ఉద్యోగాలు కోల్పోయారు. భారత ప్రభుత్వ గణాంకాల ప్రకారం ఈ ప్రాంతంలో కరోనా కారణంగా మరణించిన భారతీయుల సంఖ్య 4,048 కాగా అందులో పెద్ద భాగం గల్ఫ్ దేశాల నుంచే నమోదైంది. వాటిలో Saudi Arabia లో 1,154, United Arab Emirates లో 894, Kuwait లో 668, Oman లో 551, Bahrain లో 200, Qatarలో 109 మంది భారతీయులు మరణించారు. అనధికార లెక్కలు ఇంకా ఎక్కువే ఉంటాయనే వాదన కూడా ఉంది.

ఈ సమయంలో అనేక ప్రభుత్వాలు, అంతర్జాతీయ సంస్థలు సహాయక చర్యలు చేపట్టాయి. International Organization for Migration మరియు International Labour Organization వలస కార్మికులకు తాత్కాలిక ఆశ్రయం, ఆహారం, వైద్య సహాయం అందించేందుకు ప్రభుత్వాలతో కలిసి పనిచేశాయి. ఇదే సమయంలో India చేపట్టిన “Vande Bharat Mission” ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న 7 లక్షలకుపైగా భారతీయులు స్వదేశానికి తరలించబడ్డారు.

అయితే సంక్షోభ సమయంలో అందిన ఈ సహాయం స్థానిక పౌరులకు లభించే భద్రతా వ్యవస్థలతో పూర్తిగా సమానంగా ఉండేదా? అన్న ప్రశ్న మాత్రం అలాగే మిగిలిపోతుంది. International Labour Organization పరిశీలనల ప్రకారం గల్ఫ్ దేశాల్లో సంక్షేమ పథకాలు, నిరుద్యోగ భృతి, ఆర్థిక భద్రత వంటి వ్యవస్థలు ప్రధానంగా స్థానిక పౌరులకే వర్తిస్తాయి. వలస కార్మికుల భద్రత ఎక్కువగా యజమానులపై లేదా స్వదేశ దౌత్య కార్యాలయాలపై ఆధారపడుతుంది. Human Rights Watch మరియు Amnesty International నివేదికలు కూడా కరోనా సమయంలో కార్మిక శిబిరాల్లో నివసించే వేలాది వలస కార్మికులు పరీక్షలు, వైద్య సేవలు పొందడంలో ఆలస్యం ఎదుర్కొన్న ఘటనలను ప్రస్తావించాయి.

అంటే సంక్షోభ సమయంలో సహాయం పూర్తిగా లేనట్టూ కాదు. కానీ అది పూర్తి హక్కుల ఆధారిత భద్రతా వ్యవస్థగా కాకుండా పరిమిత పరిపాలనా సహాయంగా మాత్రమే ఉండేదనే విమర్శను అనేక మానవ హక్కుల సంస్థలు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. గల్ఫ్ నగరాలను నిర్మించిన కోట్లాది వలస కార్మికులు అదే నగరాల్లో పూర్తి భద్రతను మాత్రం ఇప్పటికీ పొందలేకపోతున్నారనే వాస్తవాన్ని ఈ సంఘటనలు గుర్తు చేస్తున్నాయి. ఇప్పుడిప్పుడే పశ్చిమ ఆసియాలో ఉద్రిక్తతలు మళ్లీ పెరుగుతున్న వేళ ఈ ప్రశ్న మరింత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంటోంది.

సంక్షోభం తలెత్తిన ప్రతిసారి గల్ఫ్ నగరాలను నిర్మించిన అదే చేతులు ముందుగా అనిశ్చితిలోకి నెట్టబడుతున్నాయి.
చరిత్రలో ఇది కొత్త దృశ్యం కాదు—మళ్లీ మళ్లీ కనిపిస్తున్న వాస్తవమే.

ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలకమైన ఈ ప్రాంతంలో పనిచేస్తున్న కోట్లాది వలస కార్మికుల భద్రతను కేవలం అత్యవసర సహాయ చర్యలకే పరిమితం చేయడం సరిపోదు. వారు నిర్మించిన నగరాల్లోనే వారికి స్థిరమైన భద్రత, గౌరవం, హక్కులు కల్పించే వ్యవస్థలు ఏర్పడినప్పుడే ఈ అసమానత కొంతైనా తగ్గుతుంది. లేనిపక్షంలో గల్ఫ్‌లో వలస జీవితం ఇంకా చాలా కాలం గాలిలో దీపంలానే అస్థిరంగా మిగిలిపోతుంది.

English Summary:

The lives of migrant workers in the Gulf are often marked by uncertainty, and this vulnerability becomes most visible during times of crisis. History has repeatedly shown that wars, political tensions, economic downturns, and pandemics disproportionately affect migrant labourers. During the Gulf War in 1990, when Saddam Hussein led Iraq’s invasion of Kuwait, thousands of foreign workers were suddenly trapped in a war zone. More than 170,000 Indians had to be evacuated in a massive airlift carried out by Air India with support from the Indian government.

Beyond wars, structural issues such as the kafala sponsorship system have long limited the rights and mobility of migrant workers in Gulf countries. Although some reforms have been introduced in recent years, many workers still depend heavily on employers for visas, job mobility, and even permission to leave the country. As a result, when crises strike, migrant workers often face uncertainty about safety, employment, and the ability to return home.

The COVID-19 pandemic further exposed these vulnerabilities, as thousands of migrant workers in Gulf nations lost jobs, faced health risks, and struggled to return home. While governments and international organizations provided assistance, migrant workers rarely enjoy the same social security protections as local citizens.

Ultimately, the Gulf’s rapid economic growth has been built largely on the labour of millions of migrant workers. Yet, during crises, these very workers are often the first to fall into uncertainty. History shows that this is not a new phenomenon—it is a recurring reality of the migrant experience in the Gulf.